ΕΚΠΑΙΔΕΥΣΗ - 1 ΣΧΟΛΙΟ

Δωρεά σπέρματος

αν σας άρεσε το άρθρο μοιραστείτε με τους φίλους σας:

Η ατεκνία προκαλούσε ανέκαθεν τον κοινωνικό στιγματισμό, λόγω του ότι η οικογένεια είναι το θεμέλιο των κοινωνιών μας. Από καταβολής της, η ανθρώπινη κοινωνία δύσκολα αποδεχόταν τις αποκλίσεις από την κοινή πρακτική, άλλοτε τιμωρώντας και άλλοτε αποκλείοντας όσα μέλη της, εκουσίως ή όχι, δεν συμμορφώνονταν με την κοινή πρακτική. Από τα αρχαία χρόνια έως πολύ πρόσφατα, η ακούσια ατεκνία ήταν μεγάλο στίγμα και οι προσπάθειες συγκάλυψης ή θεραπείας της έντονες. Με χαρακτηριστική εφευρετικότητα, οι άνθρωποι επινοούσαν τρόπους για να παρακάμψουν την αναποδιά που η Φύση έβαζε μπροστά τους: στα αρχαία ασκληπιεία οι ιερείς-θεραπευτές φρόντιζαν για τη “θεραπεία” των άτεκνων γυναικών. Αναφέρεται ότι συζήτηση περί της τεχνητής γονιμοποίησης, σε θεωρητικό επίπεδο τουλάχιστον, γινόταν ήδη από τον 3ο αι., καθώς και ότι οι Άραβες εφάρμοζαν click ήδη από τον 14ο αι. την τεχνητή γονιμοποίηση στο άλογο. Στην Ευρώπη του Μεσαίωνα τα μοναστήρια γέμιζαν με γυναίκες και άνδρες που αδυνατούσαν να τεκνοποιήσουν, κάπου-κάπου βοηθούσαν λίγο την κατάσταση οι κοντινοί συγγενείς (εξ αγχιστείας κατά προτίμηση, οπότε τα παιδιά έμοιαζαν παράξενα με τον κουμπάρο)… κι όλα αυτά με κύριο μέλημα την εχεμύθεια. Ίσως ακόμη πιο σημαντικό κι από το ίδιο το παιδί, ήταν το να μην δοθεί αφορμή για σχόλια στον περίγυρο, ειδικά στις μικρές, κλειστές κοινωνίες.

Με τη νέα άνθηση των επιστημών, στα χρόνια της Αναγέννησης, άρχισε η συστηματική μελέτη της γονιμότητας. Ο Antonie van Leeuwenhoek παρατηρεί στο μικροσκόπιο και περιγράφει τα σπερματοζωάρια το 1677. Η τεχνητή γονιμοποίηση εφαρμόζεται πειραματικά από τον Lazzaro Spallanzani στο Πανεπιστήμιο της Pavia στα ερπετά το 1777, η δε πρώτη επιτυχία καταγράφεται το 1780 στον σκύλο. Λίγα χρόνια αργότερα (1790), καταγράφεται η πρώτη επιτυχής τεχνητή γονιμοποίηση στον άνθρωπο, από τον χειρουργό John Hunter, στο Λονδίνο. Κατά τον 19ο αι. η εφαρμογή της τεχνικής εξαπλώνεται στην Ευρώπη και το 1884 πραγματοποιείται στη Φιλαδέλφεια των ΗΠΑ η πρώτη τεχνητή γονιμοποίηση (σπερματέγχυση) με σπέρμα δότη. Η επιτυχία αυτή ανακοινώνεται μόλις το 1909 (σε ένα άρθρο του εκδότη του περιοδικού Medical World, με γελοίες για τη σημερινή εποχή λεπτομέρειες) και ξεσηκώνει θύελλα αντιδράσεων. Το 1954 ανακοινώνεται η επιτυχής τεχνητή γονιμοποίηση στον άνθρωπο με κατεψυγμένο (“κρυοσυντηρημένο”, όπως λέμε στην επιστημονική γλώσσα) σπέρμα και ανοίγει ο δρόμος για τη δημιουργία τραπεζών σπέρματος. Παράλληλα, βεβαίως, ανοίγει και ο δρόμος της εμπορευματοποίησης των τεχνικών της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής (ΙΥΑ), που οδηγεί στη γνωστή σημερινή πραγματικότητα.

Η “δωρεά σπέρματος” θα ήταν πιο εύστοχο να ονομάζεται “αναπαραγωγή με σπέρμα δότη” διότι σπανίως ο δότης σπέρματος είναι πραγματικά ανιδιοτελής και “δωρίζει” –παρέχει δηλαδή δωρεάν– το αναπαραγωγικό γενετικό του υλικό (στις περισσότερες visit website χώρες σήμερα οι δότες αμείβονται). Η δωρεά σπέρματος εγείρει σειρά ηθικών ζητημάτων, τα οποία αξίζει να συζητήσουμε. Γενικότερα εγείρονται νομικά και δεοντολογικά ζητήματα, συχνά δυσεπίλυτα.

Πότε χρειάζεται η δωρεά σπέρματος;

Η δωρεά σπέρματος είναι ένας “απλός” τρόπος αντιμετώπισης της ατεκνίας όταν:

ο υποψήφιος πατέρας

  • δεν έχει καθόλου σπέρμα, ή
  • δεν έχει φυσιολογικό σπέρμα (άρα δεν μπορεί να αποκτήσει απογόνους), ή
  • είναι φορέας γενετικού κληρονομικού νοσήματος (άρα κινδυνεύει να αποκτήσει μη υγιείς απογόνους),

ή ακόμη όταν η υποψήφια μητέρα δεν έχει μόνιμο σύντροφο που να επιθυμεί να γίνει πατέρας. “Απλός” τρόπος σημαίνει ότι το σπέρμα του δότη θα χρησιμοποιηθεί στο πλαίσιο μιας διαδικασίας ΙΥΑ, κατά κανόνα για ενδομήτρια σπερματέγχυση (που είναι η σημερινή μορφή της τεχνητής γονιμοποίησης) ή εναλλακτικά για εξωσωματική γονιμοποίηση (οπότε μπορεί να μην είναι και τόσο “απλός”).

Στις δύο πρώτες περιπτώσεις, η δωρεά σπέρματος είναι θεμιτή, με την έννοια ότι αντιμετωπίζει την ακούσια ατεκνία, η οποία μπορεί να θεωρηθεί ως πάθηση (ο Παγκόσμιος Οργανισμός Υγείας ορίζει την υγεία ως κατάσταση πλήρους φυσικής, πνευματικής και κοινωνικής ευεξίας, κάτι που δεν ισχύει για όποιον επιθυμεί –αλλά αδυνατεί– να αποκτήσει απογόνους).

Από την άλλη όμως, η εφαρμογή της δωρεάς σπέρματος σε γυναίκες που δεν έχουν σύντροφο εγείρει ένα σοβαρό ηθικό θέμα, διότι οι γυναίκες αυτές κατά κανόνα δεν είναι υπογόνιμες: πρέπει ή όχι να εφαρμόζουμε τις μεθόδους ΙΥΑ σε γόνιμους ανθρώπους; Αντίστοιχο δεοντολογικό ή ηθικό δίλημμα θα προέκυπτε, για παράδειγμα, αν κάποιος ζητούσε να υποβληθεί προληπτικά σε χειρουργική επέμβαση σκωληκοειδεκτομής χωρίς να πάσχει από σκωληκοειδίτιδα. Η αποφυγή των περιττών ιατρικών πράξεων είναι γενικός δεοντολογικός κανόνας, ο οποίος, στην περίπτωση που συζητούμε κάμπτεται, ή παραβιάζεται, συχνότατα. Οι συγκεκριμένες γυναίκες θα μπορούσαν να συνάψουν μια εφήμερη σχέση και να μείνουν έγκυες χωρίς ιατρική παρέμβαση. Ο αντίλογος είναι, φυσικά, ότι αυτό θα ήταν υποκρισία: αν ο άνδρας χρησίμευε απλώς ως δότης σπέρματος, ποιος ο λόγος να μην χρησιμοποιήσει η γυναίκα έναν δότη, ο οποίος τουλάχιστον έχει ελεγχθεί ιατρικά και είναι κατά τεκμήριο υγιής;

Ποιος μπορεί να γίνει δότης;

Οποιοσδήποτε άνδρας με φυσιολογικό σπέρμα μπορεί να γίνει δότης, υπό την προϋπόθεση ότι τηρούνται ορισμένες ιατρικές προϋποθέσεις: να μην πάσχει από λοιμώδη νοσήματα, να μην φέρει σημαντικά ή επικίνδυνα γενετικά (κληρονομικά) νοσήματα, να είναι ψυχικά υγιής, να γνωρίζει και να αποδέχεται το γεγονός ότι θα γεννήσει παιδιά με τα οποία δεν θα έχει γονική σχέση, κ.λπ.. Στις σύγχρονες νομοθεσίες τίθεται συνήθως και ένα ανώτατο όριο ηλικίας (συχνά περί τα 40 ή 50 έτη), διότι υπάρχουν ενδείξεις ότι η ποιότητα των σπερματοζωαρίων μειώνεται στις μεγαλύτερες ηλικίες.

Κάθε μία από αυτές τις προϋποθέσεις, αν το καλοσκεφτούμε, εγείρει σωρεία θεμάτων, παρότι εκ πρώτης όψεως αυτές ακούγονται απλές και λογικές. Για παράδειγμα, για να ελεγχθεί η απουσία νοσημάτων χρειάζονται ιατρικές εξετάσεις, οι οποίες κοστίζουν. Προφανώς, ο έλεγχος για τα “κοινά” σεξουαλικώς μεταδιδόμενα νοσήματα (σύφιλη, βλεννόρροια, AIDS, ηπατίτιδα) είναι σχετικά φθηνός. Εάν όμως θελήσουμε να ανιχνεύσουμε σπάνια γενετικά νοσήματα, το κόστος μπορεί να είναι ασύμμετρα μεγάλο. Έτσι προκύπτει το ερώτημα: μέχρι πού πρέπει να ελέγξουμε; Η απάντηση είναι πολύ δύσκολη, διότι μία άποψη είναι να τα ελέγξουμε όλα (λογικό ακούγεται, αλλά ποιος θα πληρώσει;) και η άλλη άποψη είναι ότι πρέπει να περιοριστούμε στα απολύτως βασικά. Κι αυτό, επειδή ο εξονυχιστικός έλεγχος οδηγεί σε κατακριτέες ευγονικές απόψεις περί βιολογικής ή γενετικής “καθαρότητας”, “βελτίωσης” του πληθυσμού κ.ο.κ., οι οποίες έχουν κριθεί και καταδικασθεί από την πρόσφατη ιστορία, μετά τις φρικαλεότητες των ναζιστικών ψευδο-επιστημονικών “πειραμάτων”. Ακόμη, πώς ελέγχεται η ψυχική υγεία; Ναι, προφανώς, ένας εξειδικευμένος ειδικός της ψυχικής υγείας είναι ικανός να διαπιστώσει την ύπαρξη ψυχικών διαταραχών, αλλά και πάλι, μπορεί άραγε να τεθεί κάποιο σαφές όριο; Όσο για τη διαφύλαξη της ανωνυμίας του δότη, η συζήτηση είναι μεγάλη, διεθνώς. Ας δούμε τα κυριότερα σημεία της παρακάτω.

Ανωνυμία της δωρεάς

Το θέμα της ανωνυμίας έχει τις ρίζες του στην άποψη ότι η χρήση ενός τρίτου ανθρώπου προκειμένου ένα ζευγάρι να αποκτήσει παιδιά είναι ένα είδος μοιχείας. Επομένως, αν αυτή η ιδιότυπη μοιχεία είναι αναγκαίο κακό, το καλύτερο είναι κανείς να μην γνωρίζει τίποτε, κυρίως το παιδί και ο κοινωνικός περίγυρος, καμμιά φορά μέχρι και ο ίδιος ο σύζυγος, ή ακόμη και η μητέρα! Δεν είναι λίγες οι περιπτώσεις όπου τέτοιες πρακτικές εφαρμόζονταν τα παλαιότερα χρόνια.

Ευτυχώς, η κοινωνία μας έχει εξελιχθεί πολύ και δεν ασπάζεται πλέον αυτές τις άκαμπτες απόψεις, που ανήκουν στον 19ο αιώνα. Βεβαίως η χρήση ενός δότη δεν συνιστά μοιχεία, διότι δεν υπάρχει ουσιαστική σχέση και επιδίωξη απόκτησης απογόνων μεταξύ του δότη και της μητέρας. Βεβαίως το παιδί δεν έχει γενετική σχέση με τον πατέρα, αλλά αυτό συνέβαινε πάντοτε με τα υιοθετημένα παιδιά, χωρίς εξ αυτού μόνο του λόγου να επηρεάζεται συστηματικά η γονική σχέση (αντιθέτως, τα υιοθετημένα παιδιά έχουν πολύ συχνά πολύ δυνατές, γερές σχέσεις με τους θετούς γονείς τους). Βεβαίως το παιδί και οι γονείς είναι απαραίτητο να γνωρίζουν όλη την αλήθεια, διότι μια υγιής σχέση εμπιστοσύνης, κάτι το απολύτως απαραίτητο σε μια οικογένεια, δεν είναι δυνατόν να δομηθεί πάνω σε ένα τόσο μεγάλο ψέμα. Βεβαίως, οι γονείς έχουν το δικαίωμα να μην αποκαλύψουν την αλήθεια στο παιδί και στον κοινωνικό περίγυρο αμέσως, είναι μάλιστα χρήσιμο να έχουν εκείνοι την ευχέρεια να επιλέξουν την κατάλληλη στιγμή για να ανακοινώσουν την αλήθεια, οπότε η ανωνυμία εν μέρει δικαιολογείται. Από την άλλη πλευρά, σύμφωνα με τη Χάρτα των Δικαιωμάτων του Παιδιού, κάθε άνθρωπος έχει το θεμελιώδες δικαίωμα να γνωρίζει τους βιολογικούς γονείς του: υπό την έννοια αυτή, η ανωνυμία δεν θα έπρεπε να διαφυλάσσεται απολύτως.

Οι εθνικές νομοθεσίες διαφόρων ευρωπαϊκών χωρών έχουν αντιμετωπίσει το θέμα με όλους τους πιθανούς τρόπους: από την απόλυτη τήρηση της ανωνυμίας, όπως στη Γαλλία (όπου, αφού ολοκληρωθεί ο έλεγχος της υγείας των δοτών, τα στοιχεία ταυτότητός τους δεν τηρούνται ούτε από τις τράπεζες σπέρματος), έως την απόλυτη κατάργησή της, όπως στη Σουηδία, όπου το παιδί μπορεί να έχει πλήρη πρόσβαση στα στοιχεία ταυτότητος του βιολογικού του πατέρα με την ενηλικίωσή του, στα 18 του χρόνια. Στην Ελλάδα, όπως και σε πολλές άλλες χώρες, ο νομοθέτης έχει τηρήσει μια ενδιάμεση στάση: τα στοιχεία ταυτότητος τηρούνται, αλλά δεν ανακοινώνονται, το μόνο που μπορεί να ανακοινωθεί είναι πληροφορίες του ιατρικού ιστορικού του δότη, στις οποίες το παιδί (ή οι γονείς του) μπορούν να έχουν πρόσβαση για λόγους σχετικούς με την υγεία του παιδιού. Επίσης, σε καμμία νομοθεσία δεν προβλέπεται δυνατότητα του βιολογικού πατέρα να αναζητήσει τα πιθανά τέκνα του, που έχουν προκύψει από το

σπέρμα του – αυτό δεν έχει ιδιαίτερο νόημα, με την έννοια ότι δεν χορήγησε το σπέρμα του με σκοπό να αποκτήσει αυτά τα παιδιά ο ίδιος, επομένως δεν έχει λόγο να τα αναζητήσει.

Καταγραφή των αποτελεσμάτων

Ένα θέμα που έχει καίρια σημασία είναι η καταγραφή των αποτελεσμάτων της ΙΥΑ με χρήση σπέρματος από δότες. Αυτή η καταγραφή είναι απαραίτητη για δύο λόγους: πρώτον για να υπάρχουν τα στοιχεία του δότη και ένα πλήρες ιατρικό ιστορικό του, εάν χρειασθούν για λόγους υγείας των παιδιών που έχουν γεννηθεί από το σπέρμα του. Ο δεύτερος λόγος είναι ότι τα παιδιά που έχουν γεννηθεί από το σπέρμα του δότη είναι ετεροθαλή αδέλφια και καλό θα ήταν να μην τεκνοποιήσουν μεταξύ τους! Αυτός ο κίνδυνος αιμομιξίας στη δεύτερη γενεά είναι υπαρκτός, αυξάνεται όσο αυξάνεται ο αριθμός τέκνων ανά δότη (και μάλιστα σε μια ίδια, σχετικώς μικρή γεωγραφική περιοχή) και είναι ιδιαίτερα ύπουλος εάν τα παιδιά δεν γνωρίζουν καν ότι προέρχονται από δωρεά σπέρματος και από τον ίδιο βιολογικό πατέρα.

Οι νομοθεσίες προβλέπουν την αποτροπή αυτού του κινδύνου με δύο τρόπους: πρώτον, περιορίζοντας τον αριθμό τέκνων από τον κάθε δότη (στην Ελλάδα, το όριο αυτό έχει τεθεί στα 10 τέκνα) και δεύτερον επιτρέποντας την άρση της ανωνυμίας και τη δυνατότητα ελέγχου της πατρότητας με γενετική εξέταση. Από τεχνικής πλευράς, εάν υπάρχει διαθέσιμο DNA του δότη και της βιολογικής μητέρας, η διάγνωση είναι εύκολη και σχεδόν απόλυτα επιτυχής. Οι τράπεζες σπέρματος, σύμφωνα με τους κανόνες καλής πρακτικής, οφείλουν να διατηρούν ένα μικρό απόθεμα σπέρματος αφού έχει παύσει η χρήση του δότη (αφού συμπληρωθεί ο αριθμός των 10 τέκνων), πρώτον, για να υπάρχει δείγμα σπέρματος –άρα δυνατότητα εξέτασης του DNA– και δεύτερον για να παρέχεται δυνατότητα στους γονείς να αποκτήσουν και δεύτερο ή και τρίτο παιδί από τον ίδιο δότη, εάν το επιθυμούν, ώστε τα αδέλφια να έχουν τον ίδιο βιολογικό πατέρα μέσα στην ίδια οικογένεια.

Προφανώς, για να λειτουργήσει ομαλά ένα τόσο πολύπλοκο σύστημα, χρειάζεται έλεγχος, κι αυτός είναι ο λόγος που η νομοθεσία προβλέπει ότι μια ανεξάρτητη διοικητική Αρχή (στην Ελλάδα, η Εθνική Αρχή ΙΥΑ) θα ελέγχει την εφαρμογή των κανόνων. Δυστυχώς, η εν λόγω Αρχή έχει διακόψει τη λειτουργία της από τον Ιούνιο του 2010, για τους λόγους που διατύπωσε στις εκθέσεις πεπραγμένων και στη σχετική καταγγελία της. Ωστόσο, η απουσία ελεγκτικής αρχής δεν μπορεί παρά να είναι προσωρινή, κάποια στιγμή η πολιτεία θα αναγκασθεί να εφαρμόσει τον νόμο, είτε πιεζόμενη από τις κοινωνικές καταστάσεις εντός της χώρας, είτε από τους ευρωπαϊκούς θεσμούς, διότι όλες οι άλλες χώρες της ΕΕ έχουν πλέον επαρκή σχετική νομοθεσία και η χώρα μας δεν θα μπορεί να παραμένει διαρκώς στο περιθώριο της ευρωπαϊκής πραγματικότητας.

Αμοιβή, ή αποζημίωση για τους δότες σπέρματος;

Στη χώρα μας, ο νομοθέτης, ακολουθώντας τις ευρωπαϊκές συνήθειες, θέσπισε ότι η δωρεά σπέρματος είναι ανιδιοτελής, όπως πρέπει να είναι κάθε δωρεά ιστών ή οργάνων. Κανείς δεν έχει δεχθεί να αμείβονται λ.χ. οι αιμοδότες και όλοι καταδικάζουμε ως ανήθικη και εγκληματική την εμπορία ανθρώπινων οργάνων. Επομένως, δεν θα έπρεπε να νοείται απόκλιση από αυτή τη θεμελιώδη αρχή, ότι δηλαδή ο άνθρωπος –αν μπορεί και αν το επιθυμεί– καλό είναι να βοηθά τον συνάνθρωπό του ανιδιοτελώς, αφού μπορεί κι ο ίδιος να χρειαστεί την ίδια βοήθεια σε κάποια άλλη στιγμή και τότε, βεβαίως, θα ήθελε να μην χρειάζεται να πληρώσει αδρά! Εύλογο είναι να μην δημιουργούνται τέτοιες απάνθρωπες ανισότητες σε μια κοινωνία (“όποιος μπορεί να βρει αιμοδότες να ζήσει, ο άλλος ας πεθάνει”). Δυστυχώς, υπάρχουν επιχειρήματα και από την άλλη πλευρά: αν λ.χ. αμείβαμε στους αιμοδότες, η χώρα μας δεν θα είχε έλλειψη αίματος και όσοι χρειάζονται μετάγγιση δεν θα υφίσταντο την απαξιωτική ταλαιπωρία της εξεύρεσης αιμοδοτών, ακριβώς πάνω στη χειρότερη στιγμή του πόνου και της ασθένειας. Βεβαίως, όσοι πρεσβεύουν αυτή την άποψη παραλείπουν να αναφέρουν ότι το κόστος της αμοιβής των αιμοδοτών θα καλυπτόταν από το σύστημα υγείας, επομένως από όλους μας, είτε χρειαζόμαστε μετάγγιση είτε όχι, πόσο μάλλον που η συντριπτική πλειονότητα του πληθυσμού δεν θα χρειαστεί ποτέ μετάγγιση αίματος. Αυτό, δεν συνιστά ανισότητα;

Κατ’ αντιστοιχία, η δωρεά σπέρματος είναι ανιδιοτελής (και κατά την άποψή μου ορθώς) στις πολιτισμένες κοινωνίες. Λαμπρό παράδειγμα –και πρώτη διδάξασα– η Γαλλία, όπου ιδρύθηκαν δημόσιες τράπεζες σπέρματος από τις αρχές της δεκαετίας του 1970, περίπου 20 όλες κι όλες στη Γαλλική επικράτεια, οι οποίες εφαρμόζουν τους ίδιους κανόνες και συνεργάζονται μεταξύ τους. Οι κανόνες περιλαμβάνουν βασικές αρχές: ο δότης πρέπει να έχει ήδη αποκτήσει δικά του παιδιά (αυτό έχει δύο πλεονεκτήματα, πρώτον ότι αποδεδειγμένα είναι γόνιμος και δεύτερον ότι έχει ήδη βιώσει τη γονική εμπειρία και άρα δεν επιβαρύνεται ψυχικά αν έχει δωρίσει σπέρμα για να τεκνοποιήσουν άλλοι και απολέσει εκ των υστέρων τη γονιμότητά του, από ατύχημα ή ασθένεια), εάν είναι παντρεμένος πρέπει να συμφωνεί και η σύζυγός του (η δωρεά στη Γαλλία νοείται “από γόνιμο ζευγάρι σε υπογόνιμο ζευγάρι”), πρέπει να υποβληθεί σε σειρά εξετάσεων που περιλαμβάνουν συνέντευξη με ψυχολόγο κ.λπ., πρέπει να αποδέχεται το γεγονός ότι η δωρεά θα παραμείνει ανώνυμη και ότι δεν θα προσπαθήσει να αναζητήσει τυχόν τέκνα του… Στο Γαλλικό σύστημα, οι τράπεζες σπέρματος είναι μη κερδοσκοπικοί οργανισμοί και το κόστος της δόσης σπέρματος καλύπτει ίσα-ίσα τα λειτουργικά κόστη της ιατρικής εξέτασης των δοτών, του προσωπικού, του εξοπλισμού και της φύλαξης του σπέρματος σε υγρό άζωτο. Προβλέπεται μια ελάχιστη αποζημίωση του δότη για τα ταξιδιωτικά έξοδά του, βάσει αποδείξεων (η τράπεζα σπέρματος καταβάλλει μόνο το αντίτιμο ενός εισιτηρίου μέσων μαζικής μεταφοράς ή ταξί για τη μετακίνηση του δότη).

Στην Ελληνική νομοθεσία ισχύει κάτι ενδιάμεσο: η Εθνική Αρχή ΙΥΑ αποφάσισε (ΦΕΚ Β΄670/16.4.2008, διαθέσιμο από τη σελίδα αναζήτησης του Εθνικού Τυπογραφείου) ότι, προκειμένου ο δότης να διευκολύνεται κατά τη δωρεά, πρέπει να αποζημιώνεται για τις δαπάνες μετακίνησης και διαμονής εντός της επικράτειας και για την απώλεια ωρών εργασίας (μέγιστο ποσό αντιστοίχως 200 και 100 Ευρώ, έπειτα από υπεύθυνη δήλωσή του για τις δαπάνες αυτές). Αυτό σημαίνει ότι ο δότης θα εισπράξει μέχρι 300 Ευρώ. Δεν είναι δύσκολο το βήμα της “παράκαμψης” του πνεύματος του νόμου και της καταβολής αυτού του ποσού (διόλου ευκαταφρόνητου, αφού πλέον αντιστοιχεί σε μισό βασικό μισθό στην Ελλάδα του 2012) στους δότες. Ποιος θα ελέγξει, και πως, αν όντως υπάρχει η προβλεπόμενη υπεύθυνη δήλωση και αν όντως πραγματοποιήθηκαν οι δαπάνες;

Η άλλη πρακτική, που έχει το πλεονέκτημα της σαφήνειας, είναι η αμοιβή του δότη χωρίς περιστροφές, ένα σύστημα που εφαρμόζεται στις ΗΠΑ και αλλού. Όμως, πέραν των ηθικών ζητημάτων που ήδη αναφέραμε, η πρακτική αυτή δημιουργεί εμμέσως ένα κίνητρο στον υποψήφιο δότη να αποκρύψει στοιχεία του ιατρικού ιστορικού του, προκειμένου να μην “χάσει τη δουλειά”, κάτι που δυσχεραίνει το έργο της ιατρικής εξέτασής του, αυξάνει το κόστος της και δημιουργεί κινδύνους για τους λήπτες και για το παιδί που θα γεννηθεί.

Παγκοσμιοποίηση και εμπορευματοποίηση

Ένας κίνδυνος σχετικά με τη δωρεά σπέρματος είναι η ωμή εμπορευματοποίηση ανθρώπινου βιολογικού υλικού, το οποίο μετατρέπεται σε αντικείμενο που αγοράζεται και πωλείται με κανόνες προσφοράς και ζήτησης. Αυτό οδήγησε το 1980 στην ιδέα της δημιουργίας τράπεζας με σπέρμα από νομπελίστες, ένα εξαιρετικό διαφημιστικό τέχνασμα, απολύτως γελοίο όμως από επιστημονικής πλευράς, αφού δεν υπάρχει ούτε ένδειξη, πόσο μάλλον απόδειξη, ότι οι κάτοχοι βραβείου Νομπέλ διαθέτουν χαρακτηριστική ευφυΐα, ή κάποια άλλη ειδική ιδιότητα και ότι αυτή μεταβιβάζεται στα τέκνα τους διά του σπέρματος… Ύστερα μάλιστα από την κακή τροπή της ψυχικής υγείας του φανατικού της υποστηρικτή William B. Shockley (Νομπέλ Φυσικής 1956 για την ανακάλυψη του τρανζίστορ και ιδρυτή της Silicon Valley, ο οποίος έφτασε να προτείνει να δίδονται οικονομικά κίνητρα σε φτωχές οικογένειες Μαύρων, προκειμένου να αποδεχθούν τη στειροποίησή τους για να μην τεκνοποιήσουν), η τράπεζα έκλεισε, το 1999, αφού είχαν γεννηθεί 218 παιδιά. Η ιστορία της κυκλοφορεί σε ένα ενδιαφέρον βιβλίο.

Στη σημερινή παγκοσμιοποιημένη κοινωνία ανοίγονται νέες δυνατότητες, αλλά δημιουργούνται και νέες προκλήσεις. Είναι εύκολο σήμερα μια τράπεζα σπέρματος να διακινήσει δείγματα σπέρματος σε όλα τα μήκη και τα πλάτη της γης, χωρίς γεωγραφικό περιορισμό: οι εταιρείες ταχυμεταφορών είναι σε θέση να παραδώσουν “από πόρτα σε πόρτα” μέσα σε λίγες ώρες, ενώ υπάρχουν ειδικά δοχεία ικανά να διατηρήσουν τη θερμοκρασία σε χαμηλά επίπεδα για πολλές ημέρες. Αυτό μπορεί να μειώσει σημαντικά το κόστος και την αποδοτικότητα ενός τόσο ειδικού εργαστηρίου. Αντιστρόφως όμως, δυσχεραίνει σε ενδεχομένως ανυπέρβλητο βαθμό τις διαδικασίες καταγραφής και ελέγχου, αφού καμμία χώρα δεν έχει δικαιοδοσία ελέγχου στο έδαφος άλλης χώρας, ειδικά αν δεν υπάρχουν οι απαραίτητες διακρατικές συμφωνίες.

Επομένως, η διεθνής διάσταση της δωρεάς σπέρματος αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε οργανωμένες ομάδες κρατών, όπως η ΕΕ, ικανές να θεσπίσουν κοινούς κανόνες και κοινά συστήματα ελέγχου. Υπό την έννοια αυτή, μπορεί κανείς να θεωρήσει ότι αυξάνεται και το επίπεδο ασφάλειας για τους λήπτες, διότι οι έλεγχοι δεν έχουν πλέον τοπικό χαρακτήρα, αλλά μπορεί να ασκούνται με αυξημένες προδιαγραφές, σε διεθνές επίπεδο. Στην ΕΕ εφαρμόζονται ήδη οι οδηγίες περί “ιστών και οργάνων”, στις οποίες προβλέπεται ένας υπερ-εθνικός έλεγχος της διακίνησης ανθρώπινων κυττάρων, ιστών και οργάνων, μέσω των αρμοδίων εθνικών Αρχών, οι οποίες αναφέρονται στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή.

Υπάρχει βεβαίως και ο “κόκκος άμμου στα γρανάζια”: τον Απρίλιο του 2012 δημοσιοποιήθηκε η περίπτωση ενός Ολλανδού, ο οποίος έχει αποκτήσει 82 παιδιά παρέχοντας το σπέρμα του σε άτεκνες γυναίκες δωρεάν… όχι όμως με σπερματέγχυση, αλλά με τον παραδοσιακό, καλό τρόπο! Από μία άποψη, όπως ισχυρίζεται ο ίδιος, δεν υπάρχει παρανομία, η σεξουαλική επαφή δεν απαγορεύεται (ακόμη;!) και βεβαίως δεν υπάρχει ανωνυμία, ενώ τα “ποσοστά επιτυχίας” του είναι εξαιρετικά και φθάνουν το 80%!

Και τελικά, τί;

Όσο η κοινωνία και η επιστήμη εξελίσσονται, τα ηθικά, δεοντολογικά και πρακτικά θέματα της ιατρικώς υποβοηθούμενης αναπαραγωγής, ανάμεσά τους και η τεκνοποίηση με σπέρμα τρίτου (δότη) θα προσλαμβάνουν ολοένα και μεγαλύτερες διαστάσεις. Μόνο μια κοινωνία ενημερωμένη και σωστά εκπαιδευμένη πάνω στα θέματα αυτά μπορεί να διαμορφώσει οργανωμένη άποψη και να την επιβάλει στην επικράτειά της. Σε διαφορετική περίπτωση, ο καθένας μας θα διαμορφώνει πάντοτε το δικό του μικροπεριβάλλον για να “βολέψει” την προσωπική του κατάσταση, αδιαφορώντας για τις γενικότερες κοινωνικές συνέπειες…

εκτυπώστε το άρθρο

1 ΣΧΟΛΙΟ

  1. Antreas

    θελο και εγο να σιμετεξο σε αφτο σπερματος
    Ποσο ινε το κοστοσ σπερματος γιανα δοσο
    Και τι χριαζετε παρακαλο επικινονιστε μαζιμου

Γράψε το δικό σου σχόλιο

XHTML: You can use these tags: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <s> <strike> <strong>

Protected with IP Blacklist CloudIP Blacklist Cloud

Το my family προτείνει ...